อนุพันธุ์ พฤกษ์พันธ์ขจี ศิลปะบำบัดแนวมนุษยปรัชญา

-

ไม่อาจปฏิเสธได้ว่าศิลปะสัมพันธ์กับมนุษย์อย่างแนบแน่น เป็นเรื่องประณีต สร้างสุนทรียภาพและยกระดับจิตใจของมนุษย์ ดังนั้นเราจึงเห็นการใช้ศิลปะบำบัด (art therapy) เป็นการรักษาทางเลือกช่วยเยียวยาผู้มีปัญหาทางจิตใจ แต่ยังมีศิลปะบำบัดอีกแนวทางหนึ่งที่มีแนวคิดว่าร่างกายและจิตใจเชื่อมโยงกัน “ยุทธจักร ฅ.ฅน” จึงมาพูดคุยทำความเข้าใจศิลปะบำบัดแนวมนุษยปรัชญา (anthroposophic art therapy) กับครูมอส-อนุพันธุ์ พฤกษ์พันธ์ขจี

ครูมอส จิตรกรและนักศิลปะบำบัด เป็นผู้ศึกษาศิลปะแนวมนุษยปรัชญารุ่นบุกเบิกของประเทศไทย มีประสบการณ์จากการทำเคสกับโรงพยาบาลร่วม 10 ปี ปัจจุบันครูมอสเป็นเจ้าของสตูดิโอศิลปะด้านใน (7 Arts Inner Place) ที่อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงราย เปิดโอกาสให้คนทั่วไป (ไม่จำกัดว่าต้องเป็นคนที่เข้ารับการบำบัด) ได้ทำกิจกรรม เรียนรู้ศิลปะจากด้านใน อีกทั้งยังดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการ Therapeutikum สถาบันศิลปะบำบัดในแนวมนุษยปรัชญาซึ่งได้รับการรับรองจากประเทศสวิตเซอร์แลนด์

จุดเริ่มต้นนั้น ครูมอสเคยศึกษาที่ครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สาขาวิชาประถมศึกษา แม้ครูประถมจะสามารถสอนได้หลายวิชา แต่ด้วยความชอบ เขาจึงมุ่งมั่นอยากเป็นครูสอนศิลปะ เมื่อครูมอสฝึกสอนตามสถานที่ต่างๆ ได้เห็นความแตกต่างของเด็กหลายๆ กลุ่ม ทั้งถิ่นฐาน วัฒนธรรมการวาดรูป ครูมอสเลยเกิดคำถามขึ้นว่า “เด็กคืออะไร” ประกอบกับสมัยนั้นอยู่ในช่วงปฏิรูปการศึกษา เริ่มมีหนังสือเกี่ยวกับการศึกษาจากต่างประเทศเข้ามา เขาได้อ่านหนังสือเล่มหนึ่งซึ่งเป็นแนวการสอนแบบวอลดอร์ฟ (Waldorf) ครูมอสพบว่าแนวการศึกษานี้น่าจะตรงกับสิ่งที่เขากำลังหาคำตอบ จึงเกิดความสนใจและเดินทางไปที่เมืองชตุทท์การ์ท ประเทศเยอรมนี ศึกษาต่อด้านแนวคิดมนุษยปรัชญา (anthroposophy) ของ ดร.รูดอล์ฟ สไตเนอร์ (Rudolf Steiner) นักปรัชญาชาวเยอรมัน

ครูมอส-อนุพันธุ์ พฤกษ์พันธ์ขจี

การศึกษาในแนวมนุษยปรัชญา (anthroposophy) เป็นการศึกษาแนว philosophy (ปรัชญา) ได้รับการยอมรับจากทั่วโลกว่าเป็นการศึกษาที่ดีรูปแบบหนึ่ง เกิดขึ้นในเยอรมนีเมื่อประมาณ 100 ปี มาแล้ว ศิลปะแนวมนุษยปรัชญานั้นอิงฐานความรู้ด้านจิตวิญญาณ คือ กาย (body) จิต (soul) และจิตวิญญาณ (spirit) ว่าเป็นสิ่งที่อุ้มชูกัน สิ่งที่เกิดจากจิตจะปรากฏสู่กาย ดังนั้นเมื่อเราทำศิลปะจากด้านใน สมดุลจะเกิดขึ้นกับทั้งสามสิ่งที่เชื่อมโยงกันนี้

ศิลปะแนวมนุษยปรัชญาศึกษาถึงการทำอย่างไรให้มนุษย์มีพัฒนาการและเติบโตควบคู่กันไปกับศิลปะต่างๆ ได้ อย่างเหมาะสมกับช่วงวัย นั่นก็คือวัยเด็ก 0-7 ปี ควร “เล่นและลงมือทำ” เป็นการทำงานกับส่วนที่เรียกว่า “เจตจำนง
(willing)” วัยประถม 7-14 ปี ทำงานกับ “ความรู้สึก (feeling)” วัยมัธยม 14-21 ปี ทำงานกับ “ความคิด (thinking)”
แต่การศึกษาในปัจจุบันกลับให้เด็กในวัย 0-7 ปี ทำงานกับ “ความคิด” ของผู้ใหญ่ ซึ่งเป็นการศึกษาที่มุ่งเน้นผิดช่วงวัย เด็กวัยนี้มีพลังศิลปะอยู่ในตัวเอง ควรเอื้อให้เขาเกิดแรงบันดาลใจ (inspire) ปล่อยให้เขาทำศิลปะจากจินตนาการ (imaginary) การใช้จินตนาการเป็นการทำงานอยู่กับปัจจุบันอย่างมีสติ (conscious) เด็กจะมีจังหวะที่ดีในการทำงานกับตัวเอง แต่ถ้าให้พวกเขาทำศิลปะแบบตั้งโจทย์ เช่น ตั้งหัวข้อวาดรูปว่าโรงเรียนของฉัน นั่นคือการทำงานกับ “ความทรงจำ (memory)” เป็นการทำงานกับอดีต หรือการทำงานแบบไม่ได้สติ (unconscious) ซึ่งส่วนนี้เป็นปัจจัยที่ทำให้ เด็กเติบโตขึ้นมาแตกต่างกัน ดังนั้นเด็กจึงเกิดการ “เสียสมดุล” ขึ้น การทำศิลปะบำบัดเข้ามามีบทบาทเพื่อคืนสมดุลเหล่านั้น เช่น ถ้าเด็กก้าวร้าวรุนแรง จะทำอย่างไรให้เขานุ่มนวล เด็กเก็บตัว จะทำอย่างไรให้เขาเปิดเผยมากขึ้น เป็นต้น

เราสามารถจำแนกศิลปะบำบัดได้ 7 แขนงคือ สถาปัตยกรรมบำบัด (architectural therapy) การปั้นบำบัด (clay therapy) การวาดบำบัด (painting therapy) ดนตรีบำบัด (music therapy) อรรถบำบัด (speech therapy) ละครบำบัด (drama therapy) ยูริธมีบำบัด (eurythmy therapy) แต่ศิลปะบำบัดในมนุษยปรัชญาในประเทศไทยส่วนใหญ่จะมีการบำบัด 4 แขนงเป็นหลัก คือ การปั้นบำบัด การวาดบำบัด ดนตรีบำบัด และยูริธมีหรือจิตตลีลาบำบัด เลือกการบำบัดให้เหมาะสมตามแต่อาการของคนไข้

ครูมอส-อนุพันธุ์ พฤกษ์พันธ์ขจี

ครูมอสได้ลองยกตัวอย่างการรักษาให้เราได้ฟัง เช่น เด็กวัยรุ่นเป็นโรคซึมเศร้า มีปัญหาด้านการนอนหลับ เนื่องจากสภาพแวดล้อม เราเกิดในยุคที่แสงจ้า ในเมืองมีความสว่างมากๆ ความมืดน้อยลง ถ้าพูดในแง่ร่างกาย การทำงานของระบบดูดซึมและเผาผลาญ (metabolic) และระบบประสาท (nervous system) มีความเชื่อมโยงกัน เมื่อประสาทตื่นตัวมากก็จะนอนไม่หลับ รู้สึกอ่อนเพลีย ลดทอนพลังร่างกายและความคิดให้ถดถอย จึงใช้การวาดบำบัด ช่วยทำศิลปะจากแท่งถ่าน (charcoal) การตื่นตัว (awake) นั้นมีขั้วตรงข้ามคือความมืดสงบ (dark) แท่งถ่านจึงเป็นกลไกหนึ่งที่ช่วยในการบำบัดเพื่อคืนความสมดุล

ท่านผู้ใดสนใจอยากสัมผัสและทำความเข้าใจกับศิลปะแนวมนุษยปรัชญาให้มากขึ้น สามารถเข้าไปรับชมรายละเอียดเพิ่มเติมได้ในเว็บไซต์ https://www.arttherapythai.com หรือเฟซบุ๊ก @7artsinnerplace

 

กัตติกา

Writer

กองบรรณาธิการ เด็กโบราณคดีเอกไทย ผู้พ่ายแพ้ต่อแมวเหมียวและสิ่งมีชีวิตน่ารัก ชื่นชอบการดูหนังและสีเขียวแต่ดันมีเสื้อสีฟ้ามากกว่าเพราะคิดเอาเองว่าใส่แล้วสวย

อนุชา ศรีกรการ

Photographer

ช่างภาพที่เกิดวันเดียวกับวันถ่ายภาพโลก เลยทำอย่างอื่นไม่เป็นแล้ว

ทิ้งคำตอบไว้

Please enter your comment!
Please enter your name here

RELATED POSTRELATED
Recommended to you

error: Don\'t copy !!!